En Çok Okunanlar

Nizamü’l-Mülk Kimdir?

Nizamü’l-Mülk’ün Doğumu ve Ailesi

Gerçek adı Ebu Ali Kıvamuddin Hasan bin Ali bin İshak et-Tusi olan Büyük Selçuklu Devleti’nin tarihi boyunca belki de en devletlü veziri olan Nizamü’l-Mülkü’l-Mülk, 10 Nisan 1018 yılında İran’ın Tus şehri içerisinde bulunan Nukan kasabasında doğmuştur. Babasının ismi ise Ali bin İshak Dihak’tır. Yine fıkıh ilminin atası olarak bilinen Abü’l Kasım Abdullah’da Nizamülmülk’ün kardeşidir. Babasının imkanları sebebiyle çocukluk ve gençlik zamanlarında zamanın en iyi alimlerinden ders ve öğreti almıştır. 11 yaşında Kuran-ı Kerim’i ezberlediği de söylenmektedir. Abbasi Halifesi Kaim Bin Emrillah tarafından Nizamü’l-Mülk ismi verilmektedir.

Nizamü’l-Mülk’ün Yaptığı Görevler

Nizamü’l-Mülk 1059 yılında Horasan Valisinin yanında çalışmıştır. 1063 yılında ise Belh Valisinin yanında çalışmıştır. Daha sonraları ise Çağrı Bey ile yakınlık kurduğu söylenmektedir. Çağrı Bey oğlu olan Alp Aslan’a Nizamü’l-Mülk ü tanıtırken onun ağırlığını baba gibi hissetmesini ve kabul etmesini istediği bahsi de bazı kaynaklarda söylenmektedir. Çağrı Bey’in bu isteğini de Alp Aslan geri çevirmemiştir. Büyük Selçuklu Devleti büyük fetihlerini devam ettirdiği sırada Sultan Alp Aslan 1064 yılında Nizamü’l-Mülk ü vezir kendisine vezir olarak atamıştır. Sultan Alp Aslan, Selçuklu tahtının başına geçtiğinde daha genç olması sebebiyle , onun bu tecrübesizliğini Vezir Nizam ile tamamlayarak tarih sahnesinde adından söz ettirecek bir sultan olmuştur. Nizamü’l-Mülk görev yaptığı her alanda zekasını ve ileri görüşlülüğünü kanıtlamıştır.

Nizam, Sultan Alp Aslan döneminde, Malazgirt Meydan Muharebesi haricinde tüm savaşlara katılmıştır. Malazgirt Meydan Muharebesine ise Sultan Alp Aslan tarafından başka bir yerde görevlendirilmesi sebebiyle katılamamıştır.

Nizamü’l-Mülk’ün, Melik Şah Dönemi

nizamül mülk

Nizamü’l-Mülk Sultan Alp Aslanın ölümü sonrasında yerine geçen Sultan Melik Şah döneminde de Vezirliğine devam etmiştir. Sultan Melik Şah ona Atabek unvanını vermiştir. Sultan Melik Şah döneminde Nizamü’l-Mülk, Faris-i mahlasıyla Siyasetname isimli müthiş bir eseri kaleme almıştır. Sultan Melik Şah, Nizamü’l-Mülk e çok güvenmesi sebebiyle ona çok büyük ve geniş yetkiler vermiştir.

Nizamü’l-Mülk, Melik Şah dönemindeki vezirliğinde o dönem türeye Hasan Sabbah ve haşhaşi olarak bilinen fedaileriyle uğraşmıştır. Bazı rivayetlere göre Melik Şah tan aldığı yetki ile Alamut kalesini 4 ay bir süre ile kuşatmıştır. Hasan Sabbah’ın zekası sebebiyle kaleyi Sabbahtan alamamıştır. Bu olay Melik Şah ile Nizamü’l-Mülk ün arasında ki gerginliği başlatacaktır.  Bu olay sonrasında Nizamü’l-Mülk, Merv bölgesin de ki yönetimin başına oğlu olan Osman’ı tayin etmiştir. Melik Şah ise aynı bölgeyi yönetmesi amacıyla güvendiği yöneticilerden biri olan Kodan’ı atamıştır. Osman, Merv’e sultanın emri ile gelen Kodan’ı hapse attırması üzerine Melik Şah ile Nizamü’l-Mülk arasındaki güven ve iyi ilişki son bulmuştur. Bazı rivayetlerde Nizamü’l-Mülk ün Melik Şah için “Küfr ile belki amma, zulm ile paydar kalmaz memleket” şeklinde söz sarf ettiği söylenmektedir.

Nizamü’l-Mülk’ün Ölümü

Nizamü’l-Mülk , Hasan Sabbah’ın fedaisi tarafından 14 Ekim 1092 yılında zehirli hançer ile öldürülmüştür. Nizam, öldürüldükten sonra Tacülmülk vezir olarak tayin edilmiştir. Nizamü’l-Mülk, hayatı boyunca fakir ve ihtiyaç sahiplerini devletin görünmez ordusu diyerek onlara sık sık gizlice altın yardımı ederdi ve dua isterdi. Yine Nizamü’l-Mülk, Büyük Selçuklu Devleti vezirliği yaptığı sürede Anadolu’nu bir çok kentine Nizamü’l-Mülkiye Medreseleri kurdurarak birçok İslam Aliminin yetiştirilmesine vesile olmuştur.

Nizamü’l-Mülk hakkında daha ayrıntılı bilgi isteyenler için kendi yazdığı Siyasetname ile İbn-i Funduk’un yazdığı Tarih-i Beyhak isimli kitabı okumasını şiddetle öneririm.

siyasetname                                                        (Siyasetname’den el yazma nüshası olan bir sahife)

Yararlanılan Kaynaklar:

https://www.biyografi.net.tr/nizamulmulk-kimdir/

https://www.biyografi.info/kisi/nizamulmulk

http://www.wikizero.biz/index.php?q=aHR0cHM6Ly90ci53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvTml6w6Jtw7xsbcO8bGs

http://www.muharrembalci.com/kitaplika/15.pdf