En Çok Okunanlar

Osmanlı Devletinde Kadılık

Osmanlı Devleti’nde Kadılık makamı tarih sahnesinde her zaman merak konusu olmuştur ve kadılık, araştırmalara konu olmuştur. Bizde bu yazımızda kadılığa dair merak edilebilecek birkaç soruya cevap vermeye çalıştık.

Osmanlı Devletinde Kadının Görevleri?

Kadı kelimesi Arapça da kaf  ve dad harfleriyle meydana gelen ‘’ Kada ‘’  yani yargılama kelimesinden türer ve yargıç demektir. İnsanların ve devlet kurumu her zaman bir denetlemeye ihtiyaç duymuştur ve bu denetlemede de Kadılık makamı oldukça yetkili bir yargıç konumunda olmuştur.

Kadılık makamı Türk tarihi içerisinde oldukça önemli bir makamdır. Kadının görevi sadece yargıçlıkta değildi. Özellikle Osmanlı Devleti’nde Kadı Yargıçlık görevi haricinde noterlik, müfettişlik , belediye reisliği, ordunun ihtiyaçlarını temin etmek gibi şehrin idaresini ve asayişini sağlamak gibi görevleri de bulunmaktadır. Osmanlı’daki ilk Kadı ise Şeyh Edebali’dir.

Osmanlı Devletinde Nasıl Kadı Olunurdu?

Osmanlı Devleti’nde  Kadı olabilmek için öncelikle medrese bitirmek ve icazet almak gerekir. Medresede kaç yıl okuduğunuzun bir önem yoktur. İçerisinde bulunduğunuz medreseden kadı olarak çıkabilmek için gerekli olan imtihanı vermek kadılık icazetini almanız gerekirdi

15.Yüzyılda Fatih Sultan Mehmed’in kurdurduğu Sahn-ı Seman denilen Fatih Medreseleri ile 16. Yüzyılda ise Kanuni Sultan Süleyman ‘ın kurdurduğu Süleymaniye Medreseleri gibi büyük medreselerde eğitim almış olmak şartı da bulunmaktaydı.

Kadılığın diğer ana şartları ise şu şekildedir.

  • Reşit sayılacak olgunluğa erişmek
  • Doğru ile yanlışı ayrıma kudretine sahip olmak
  • İman sahibi olmak(Müslüman olmak)
  • Hukuki ehliyete sahip olmak
  • Tarafsızlık kabiliyetine sahip olmak
  • Temiz aile bağlarına sahip olmak
  • Yeterli derecede hukuk eğitimi almak
  • Erkek olma şartları bulunmaktadır.

Dip not: Bir kadın ne kadar eğitimli ve bilgili olursa olsun asla kadı olamazdı.

Osmanlı Devletinde Kadı’nın Görev Süresi

Kadıların bulunduğu makamın yetkisinin büyüklüğü sebebiyle tarafsızlığı tartışılmaması gerekirdi. Bu sebepten kadının tarafsızlığını yitirmemesi amacıyla halkla çok yakınlık kurmaması için kadıların görev süreleri kısa tutulmuştur. Büyük Kadıların(Mevleviyet Payesine Haiz)  görev süresi genellikle 1 sene, Kaza kadılarının ise yaklaşık 20 aydır.

Osmanlı Devleti’n de Kadı’nın Yardımcıları

Sahn-ı Seman medreselerinde öğrenci olanlara ‘’ Danişmend’’ denilirdi. Kadı olmadan önce ise Danişmendler  Kadıların yanına kadıların izni ve seçmesiyle 5 er kişi olmak üzere staj yapması için gönderilirdi. Bu kadıların yanında staj eğitim 3-5 yıl arasında sürerdi. Staj bitim sonrasında ise İstanbul a gelerek 1 yıl kadar sürede Asistan olarak görev yaparlardı. Bu asistanlığını tamamladıktan sonrada alt kademedeki kazalardan birinde İstanbul da Padişahın beratı ile tayin edilerek görevlerine başlarlardı. Kadıların mahkemesinde verdiği kararlara müdahale edilemezdi.

Kadıların yardımcısı konumundaki görevliler şu şekildedir;

 

Subaşı: Kadıya asayiş tertip görevinde kadının emrinde görev yapan zabıt amirleridir. Kadının emrinde kadını yürüttüğü mahkemede şüpheli olan kimseleri yakalamakla görevlidir. Subaşılar şüphelileri yakaladıktan sonra ise onları cezalandıramazdı. Ceza yetkisi kadıdadır.

Asesler: Bir ismi de Yasakçılar dır. Subaşıların yanında görevlidir. Geceleri şehirde bekçi göreviyle çarşı ve sokak aralarındaki dükkan yerlerini beklerlerdi.

Naibler: Kadıların kendi emir, yetki ile yargılama için gitmedikleri yerlere gönderdiği vekildir.

 

Diğer görevliler ise Kale Dizdarları, Muhtesipler, Çavuşlar, Müftü ve İmamlardır.

Kadılar görevlerini yerine getiremez ve yargıya halel getirdiği tespit edilmesi durumunda ilmiye sınıfından olmaları sebebiyle kanları akıtılmaz ve ceza olarak boğdurma cezası verilirdi.

Kadılıkla ilgili olarak daha fazla bilgiye ihtiyaç duyulması halinde ise bu yazı yazılırken de kaynak olarak yararlanılan İlber ORTAYLI’ nın kaleminden çıkan Hukuk ve İdare Adamı olarak Osmanlı Devletinde Kadı isimli kitap okunabilir.

 

 

 

 

Yararlanılan Kaynaklar:

1-) Hukuk ve İdare Adamı olarak Osmanlı Devletinde Kadı , İlber ORTAYLI

2-) https://somuncubaba.net/dergi/170-sayi/osmanlida-kadilik-yargi-yonetimi/

    Yorum Yap

    Your email address will not be published.*