En Çok Okunanlar

Satranç – Satrancın Tarihçesi

Satranç oyunu, hem zihin açmasıyla ve insan zekasına verdiği katkı ile hem de bir ömür her yaştan insanın oynayabileceği zevkli bir oyundur. Kimi zaman devletler arasında saygınlık ve prestij mücadelesi yaratmış kimi zamansa hükümdarların stratejisine geliştirmek için kullandığı bir araç haline gelmiştir. Okurum yazarım olarak sizler için satrancın tarihini araştırdık. İşte satrancın tarihçesi, keyifli okumalar…

Satrancın Tarihçesi

Satranç oyununun figür olarak çıktığı zamanı, tarihçiler ve arkeologlarca zaman içerisinde çok tartışılmıştır. Tartışmalara son noktayı koyan olay, M.Ö 2000’li yıllarda yapıldığı düşünülen Mısır Piramitlerinde satrancın izlerine rastlanması olmuştur. Tarih olarak tam bir kesinlik sağlanamadığı için Dünya Satranç Federasyonu (FIDE), resmi olarak satrancın başlangıcını M.S. 4. Yüzyıl’da Hindistan’da oynanılmaya başlanılan ‘’Çaturanga’’ isimli oyun olduğunu belirtmektedir.  

Satranç hakkında ilk yazılı belgeleri ise M.S 4. Yüzyıl’da yaşamış olan Hint Hükümdarı II. Chandragupta’nın hazırlattığı ‘’sanskrite’’metinleridir. Bu metinlerde de satrancın ismi ‘çaturanga’ olarak yazılmıştır.  

Satrancın tarihine ilişkin anlatılan bir diğer rivayet ise satrancın ilk olarak oynayan bugün ki Türkmenistan topraklarında yaşayan Kuşhan Türkleri olduğudur. Bu rivayeti kuvvetli hale getiren gelişme 1970’li yıllarda Türkmenistan bölgesinde yapılan kazı sonucunda M.S 150 li yıllara ait olan satrancın taşlarına benzer taşlar bulunması olmuştur. M.S.150 li yıllarda bu topraklarda yukarıda da bahsi geçen Kuşhan Türkleri yaşamaktaydı. 600’lü yılların sonlarına doğru Çin’de satranca benzer ismi Sat-Rançu olan oyun oynanılmaya başlanmıştır.

600 lü yılların ilk çeyreği bitiminde Hint bölgesinde yaşanan savaşlardan ötürü o yörenin tüccarları İranlılar’ın ataları olan Pers topraklarına göçmüştür. Bu göç satrancı Pers topraklarına yaymıştır. Persliler, bu oyunun Hint tüccarlardan öğrenerek satranca ‘çatrang’ adını vermiştir. Pers şairi Firdevsi, kuzey Hindistan’dan Pers kenti Ktesiphon’a yollanan söz konusu kervanı Şehnameye aktarmış ve böylece tarihte ilk kez bir satrancın bir ülkeden diğerine götürüldüğünü belgeleyen kişi olmuştu.

600’li yılların ikinci çeyrek zamanında satrancı Araplar’da Persliler’den öğrenerek ismini ‘şatranç’ olarak belirlemişlerdir. Satranc, Araplar’dan da zaman içerisinde Emeviler’e yayılmıştır.

Endülüs Emevi Devleti’nin İspanya fethi, satranc için dönüm noktası olmuştur. Emeviler bu fetih sırasında bu oyunu İspanyollar’a öğretmişlerdir. İspanyollar kanalı ile satranç Avrupa’ya yayılmıştır. Zaman içerisinde satrançoyunu o kadar çok sevilmiş ki,  Avrupalı Soylular arasında oynanılmaya başlanılmıştır. Soylular bu oyuna ‘’Kraliyet Oyunu’’ ismini vermişlerdir.

Satranc ile yeni tanışan her topluluk kendince yeni kurallar koyarak oyunu geliştirmişlerdir. Oyunun günümüz de ki oynanış ve kuralları 19. Yüzyıl’da son halini almıştır. Satrancın  kurallarını kitap haline getiren ilk isim ise İspanyol Lucena olmuştur.

1924 yılında Dünya Satranç Federasyonu (FIDE) kurulmuştur. 1954 yılında ülkemizde kurulan Türkiye Satranç Federasyonu 1962 yılında FIDE’ye üye olmuştur. İlk Dünya Satranç Şampiyonu ise 1886 yılında Wilhelm Steinitz olmuştur ve 1894 yılına kadar Dünya Şampiyonu unvanını korumuştur.

Dünya Satranç Şampiyonları

(Wilhelm Steinitz)
  • Wilhelm Steinitz                           1886-1894
  • Emanuel Lasker                                1894-1921
  • Jose Raul Capablanca              1921-1927
  • Alexander Alekhine                       1927-1935
  • Max Euwe                                         1935-1937
  • Alexander Alekhine                        1937-1946
  • Mikhail Botvinnik                           1948-1957
  • Vassily Smyslov                               1957-1958
  • Mikhail Botvinnik                           1958-1960
  • Mikhail Tal                                             1960-1961
  • Mikhail Botvinnik                           1961-1963
  • Tigran Petrosian                              1963-1969
  • Boris Spassky                                1969-1972
  • Robert Fischer                                   1972-1975
  • Anatoly Karpov                            1975-1985
  • Gary Kasparov                                 1985-2000
  • Alexander Khalifman                   1999-2000
  • Viswanathan Anand                  2000-2002
  • Ruslan Ponomariov                     2002-2004
  • Rustam Kasimdzhanov            2004-2005
  • Veselin Topalov                            2005-2006
  • Vladimir Kramnik                           2006-2007
  • Viswanathan Anand                  2007-2013
  • Magnus Carlsen                              2013-Günümüz 

 

 

Yararlanılan Kaynaklar;

http://www.tsf.org.tr/federasyon/tarihce

http://www.satranc.net/tarihce/

https://www.gokyaysatrancvakfi.org.tr/kutuphane/satranc-tarihi